Od prywatnej własności fundatora kościoła, poprzez prawo patronatu, beneficjum, dziesięcinę, propinację zamienioną na kompetencję, świętopietrze i taksę „iura stolae” – prawa stuły.
Rozwój struktur kościelnych do końca wczesnego średniowiecza w tym również na terenie Gminy Szczutowo, był możliwy wyłącznie dzięki ofiarności i zaangażowaniu prywatnych fundatorów. W pierwszych latach chrześcijaństwa, do schyłku XII wieku stosunek fundatorów do wzniesionych przez nich kościołów regulowany był według prawa prywatnej własności: zbudowany przez wielmożę kościół stanowił jego prywatną własność, podobnie jak jego dwór, karczma czy inny podobny obiekt. Podlegał prawu zbycia, dziedziczenia lub darowizny, stąd też fundator kościoła był głównym dysponentem dochodów kościelnych [1].
W okresie, w którym powstawały parafie na terenie gminy Szczutowo prawo własności kościoła przysługujące fundatorowi zastąpiono „prawem patronatu”. Fundator miał prawo rozdysponować dochody z fundacji na konkretne cele, pod warunkiem, że służyły rozwojowi świątyni lub parafii. Generalnie prawo patronatu dawało szereg uprawnień o charakterze honorowym, łącznie z przywilejem do pochówku w murach kościoła czy zasiadaniem na honorowym miejscu w kościele [2]. Najważniejszym jednak przywilejem „za ofiarność” było prawo prezentowania biskupowi kandydata na plebana, czyli najogólniej mówiąc „beneficjum” [3].
Jak już wspomniano, powstanie parafii uzależnione było od hojności fundatora. W dokumencie erekcyjnym zatwierdzanym przez władze diecezjalne określano nazwisko fundatora, wielkość uposażenia, obszar parafii i obowiązki proboszcza. Podstawą egzystencji księdza były grunty, na których ksiądz prowadził gospodarstwo rolne. W zamian za prawo pobierania pożytków z nadanych parafii dóbr, ksiądz obowiązany był świadczyć posługę duszpasterską.
ciąg dalszy w załączonym poniżej artykule:
[1] E. Wiśniowski, Udział świeckich w zarządzie parafią w średniowiecznej Polsce, [w:] Rocznik Humanistyczny Tom XVIII, zeszyt 2, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1970, s. 1
[2] D. A. Sikorski, Parafie w średniowieczu, [w:] Wioski i parafie w średniowieczu, Wykłady popularno-naukowe
zorganizowane w ramach IX Festiwalu Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą w dniach 8-9 czerwca 2013 roku, Wyd. Stowarzyszenie „Unia Nadwarciańska”, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Starostwo Powiatowe w Słupcy, Poznań – Ląd 2013, s. 84.
[3] E. Wiśniowski, tamże, s.1-2.